Afganistan, İran’a ABD yaptırımlarına karşı dolar kaçakçılığıyla yardım ediyor mu?

Afganistan Merkez Bankası Başkanı, yüzbinlerce ABD dolarının İran’a geçtiğini, Afgan para birimini olumsuz yönde etkilediğini itiraf etti.

Afganistan, İran’a ABD yaptırımlarına karşı dolar kaçakçılığıyla yardım ediyor mu?
  • 23 Temmuz 2019, Salı 16:33

Geçtiğimiz ay yapılan şaşırtıcı açıklama ile savaşın yıktığı Afganistan’ın en üst otoritesi olan Afganistan Merkez Bankası Başkanı Khalil Sediq, ABD’nin yaptırımlarıyla karşı karşıya olan İran’a yüz binlerce doların kaçırıldığını itiraf etti.

Görevini bırakan Sediq, “Dolar, İran’a kamyonlarla, taksilerle ve hatta yaya bireyler aracılığıyla kaçırılıyor.” dedi.

Afganistan, İran ile geniş bir sınırı paylaşıyor ve sık sık artan çatışmalardan kaçan Afganlı göçmenler ve mülteciler tarafından kullanılıyor.

Afganistan Merkez Bankası sözcüsü Aimal Hashoor, TRT World’e yaptığı açıklamada para kaçakçılığının İran sınırlarında gerçekleştiğini bildiklerini, ancak sınırlarda olup bitenler üzerinde çok az kontrol sahibi olduklarını sözlerine ekledi.

Hashoor. “Evet, para kaçakçılığına inanıyoruz, ancak Afganistan Merkez Bankası'nın Afganistan sınırları üzerinde bir yetkisi olmadığını ve hangi ülkeyi ya da ne kadar paranın bulunduğunu onaylamak ya da reddetmek için istihbarat ya da casuslarımız olmadığını eklemek istiyorum.” dedi Sınır yasalarına göre, Afganların yurtdışına seyahat ederken yaklaşık 10,000 dolar taşımasına izin verilmektedir.

Bununla birlikte, Merkez Bankası eski başkan yardımcısı Khan Afzal Hadawal, geçen yıl yasadışı nakit kaçakçılığının neden arttığı konusunda farklı bir görüşe sahip. TRT World ile yaptığı röportajda, ABD’nin İran’a yaptırımları Afganistan’a yapılacak yatırımları etkiledi. Geçen yılın başlarında ABD Başkanı Donald Trump, devlete yaptırım uygulayarak İran’ın para biriminin yüzde 40 seviyesinde düşmesine yol açtı.

Hadawal“ABD, Afganistan'a ve birkaç başka ülkeye İran ile temel ticaretini sürdürme konusunda bazı istisnalar tanıdı. Ancak, İran'la ticaret konusunda banka kanallarında istisnalar bulunmamaktadır. Öyleyse, işadamlarının İranlı iş ortaklarına nasıl ödeme yapmaları gerekiyor?” dedi.

Hadawal ayrıca sınırı geçmekte olduğu bildirilen büyük miktardaki paranın İran'ın sahip olduğu miktar olduğunu söylüyor. Ayrıca, bunun Afgan para birimini etkilememesi gerektiğini de belirtti. Hadawal “İşadamları sınır boyunca büyük miktarda para taşıyorlarsa, yasadışıdır ve tüm niyetler için kaçakçılık olarak kabul edilir, ancak kullanmaları için başka kanal yoktur ve bu paranın kaynakları meşrudur” dedi.

İran'daki yaptırımlar bölgedeki ticareti ve işletmeleri çoktan değiştirdi. İstisnalara rağmen, yaptırımlar zaten Chabahar limanı projesini etkilemiş, Hindistan son zamanlarda bütçeye neredeyse üçte iki oranında bir bütçe kesintisi yapıldığını açıklamıştır. Afganistan bankaları zaten Chabahar'daki Afgan sevkiyatlarına iş aksatan kredi vermek konusunda tereddüt ediyorlar.

İran’ın hızla kuruyan dış rezervleriyle birleşen bu durum, Afgan ekonomist Dr Mohammad Najeeb Azizi’nin sınır ötesi para kaçakçılığının geçen yıl teşvik edildiğine inanmasını sağlamış.  

Taliban sonrası Afganistan ekonomisini çeşitli akademik ve resmi kapasitelerde inceleyen Azizi “Doların Afganistan’dan kaçırılması yeni bir hikaye değil; Ancak, bu sefer büyüklük titanik botuyunde ve bu yüzden ciddi bir endişe” dedi.

Afganistan, İran'la ticaret yapmaya devam etti ve Kabil'e 2 milyar dolara yakın ithalatı yapan en büyük ortaklarından biri. Azizi, her iki ülkenin de çok az başarılı alternatif ödeme sistemleri geliştirmeye çalıştığını belirtti. Yeni yaptırımlar kesinlikle duruma yardımcı olmadı.

Sadece Afganistan uzmanları yerel işletmelerde ABD para biriminin kaçakçılığının, son aylarda değer olarak dik bir düşüş eğilimi gösteren afgan para birimini etkilediğine inanıyor. Kabil sokaklarında para satan 29 yaşındaki Yama Jan, işinin büyüyen finansal kargaşaya yakın olmasından dolayı en büyük darbeyi hissetti. 13 yıldan beri Kabil caddelerinde çalışan Jan, sim kartlarının ve telefonların satışlarının yanı sıra günde 30 ila 50 dolar arasında döviz alışverişi yapıyor. Kabil sokaklarında yüzlerce para birimi değiş tokuşu bulmak pek de yaygın değildir.

Çarpıcı finansal fırtına Jan’ın günlük gelirini etkiledi. Jan “Afgan para birimlerinin değerini kaybettiği zamanlar gibi insanlar günlük olarak etkileniyor, insanlar yanlarında dolar tutmaya çalışıyor ve en fazla karı arayana kadar bekleyecekler. Yalnızca ABD dolarını hayatlarını destekleyecek kadar küçük miktarlarda satıyorlar.” diyor.

Azizi, Afganistan ekonomisinin doğasının, sanayinin azlığına bağlı olarak ithalata dayalı olması sebebiyle döviz kaçakçılığından zayiatla ayrılacağını işaret etti. Afganistan, kendi yaygın olarak kullanılan para birimi yanı sıra ve ABD doları cinsinden işlem gören uluslararası yardıma büyük ölçüde bağımlı olmaya devam ediyor.

Azizi ayrıca “Afganistan, ithalata dayalı bir ekonomidir ve çoğu mal için dolar cinsinden ödeme yapmak zorundayız; oysa vatandaşların geliri afgan para birimindedir. Bu nedenle, Afgan devalüasyonu, şişirilmiş fiyatlar nedeniyle Afganların alım gücünü azaltacaktır. Nihayetinde bu Afganistan için büyük bir endişe kaynağı” diyor.

Nitekim, düşen Afgan parası etkisi, çatışma halindeki ülkedeki pazarlarda hissedilmiştir. Bu tür finansal dinamikler bazen devam eden şiddete maruz kalmaktadır. Temel malların maliyeti artmış ve baskı yapmıştır.

Jan “eskiden, 1.900 Afgani’ye ile bir torba pirinç alırdım ama şimdi aynı pirinç torbası 2.500-2.600 Afgani’ye mal oldu,” diyor.

Bu arada Hashoor, Merkez Bankası'nın para birimini artırmak için çalıştığını söyledi.

Ayrıca Hashoor “Haftada üç kez, Afgani’nin değerini sabit tutmak için fazladan piyasaya ABD doları satıyoruz” dedi. Ancak, bu haftalık taze doların Afganistan pazarında kalması veya sınırın dışından gizlice ce sokulup sokulmadığı sorusu devam ediyor.

Hikmat Noori tarafından TRT World için kaleme alınan yazı buülke için tercüme edilmiştir.

Beğendim 0 Muhteşem 0 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yükleniyor

BU HABERİ OKUYANLAR BUNLARI DA OKUDU

yukarı çık